Um er að ræða samheiti á tveimur fæðingargöllum sem koma fram hvor á sínum stað og hvor á sínum tíma í þróun fóstursins. Þar sem gallarnir fylgjast oft að hjá sama einstaklingi og meðferð fylgir sömu meginreglum er venja að tala um þá báða í einu.

Skarð í vör og skarð í vör og tanngarði

Efri vörin og nefið myndast á fimmtu til sjöundu viku í fósturlífinu. Í grófum dráttum myndast nefið úr þremur hlutum, fyrst miðhlutinn og síðan hliðarhlutarnir eða nasirnar. Þessir hlutar renna saman þannig að efri vörin, nefið og tanngarðurinn mynda eina heild. Truflist samruninn af einhverjum ástæðum myndast skarð.

Samruninn getur truflast öðrum megin eða báðum megin og því getur skarðið orðið öðrum megin eða báðum megin. Skarðið nær oftast aftur í gegnum tanngarðinn að örlitlu opi aftan við hann miðjan. Slíkt skarð kallast skarð í frumgóm og getur verið allt frá örlitlu viki í vör til skarðs gegnum vör og tanngarð (sjá myndir A ,B ,C og D). Við stærstu skörð af þessu tagi er op milli fremri hluta munns og nefhols.

Fara efst á síðu

Skarð í góm

Harði og mjúki gómurinn myndast á sjöundu til tólftu fósturviku eða eftir að vörin og nefið myndast. Milli munnhols og nefhols vaxa gómlistar frá báðum hliðum. Þeir mætast í miðju og vaxa saman við miðsnesið. Samruninn verður framan frá og aftur á við, ekki ósvipað og þegar rennilás er lokað. Ef þeir af einhverjum ástæðum ná ekki að vaxa saman verður op á milli munnhols og nefhols sem við köllum gómskarð.

Gómskörð geta einnig verið mismunandi allt eftir því hve langt samvöxturinn nær áður en eðlileg þróun truflast. Þar eð lokunin byrjar framan frá og gengur aftur á við eru minnstu gómskörð aðeins vik í úfinn en mestu skörð ná fram að gatinu í miðlínu sem fyrr var nefnt aftan við tanngarðinn (sjá myndir C, D, E og F).

Fara efst á síðu

	Höfuð á 6 – 7 vikna gömlu fóstri.	Skurðlæknismeðferð eins og hún er í megindráttum framkvæmd hér á Íslandi: Tanngarður getur verið skakkur eða myndað rétta skeifu
	Mynd A: Skarð eingöngu í vör. Ein aðgerð við þriggja mánaða aldur og hugsanlega lítils háttar lagfæring á öri síðar á ævinni.	Mynd B: Skarð í gegnum vör og tanngarð. Ef tanngarður myndar rétta skeifu er gert við vör við þriggja mánaða aldur. Beinflutning þarf í tanngarðinn á aldrinum 8 – 10 ára, ein til tvær aðgerðir eftir því hvort skarðið er öðrum eða báðum megin. Hugsanlega þarf eina eða fleiri aðgerðir til að lagfæra ör og útlit nefs síðar. Ef tanngarður er skakkur, það er myndar ekki rétta skeifu, er gerð bráðabirgðaaðgerð á vör strax í fyrstu viku og síðan aðgerðir eins og lýst er í .	Mynd C: Miðlínuskarð í mjúka góminn. Oftast dugar ein gómaðgerð á aldrinum 7 – 10 mánaða.
	Mynd D: Miðlínuskarð í mjúka og harða góminn. Oftast er gert við góminn í einum áfanga, en stundum tveimur, á aldrinum 7 – 15 mánaða. Hugsanlegt er að frekari aðgerð þurfi síðar ef nefmæli er fyrir hendi.	Mynd E: Alskarð öðrum megin. Ef tanngarður er réttur (myndar rétta skeifu) er gert við vör við 3 – 4 mánaða aldur. Gert er við góminn í einum eða tveimur áföngum á aldrinum 7 – 15 mánaða. Oft þarf að gera útlitsaðgerð á nefi fyrir eða í upphafi skólagöngu. Beinflutning þarf í tanngarð á aldrinum 8 – 10 ára. Yfirleitt þarf að lagfæra útlit nefs og varar eftir að einstaklingurinn hefur tekið út fullan vöxt. Ef tanngarður er skakkur („asymetrískur“) er gerð bráðabirgðaaðgerð á vör á fyrstu viku en síðan er framhaldið eins og í .	Mynd F: Alskarð báðum megin. Eins og mynd E og nema hvað gera þarf við vör báðum megin og beinflutning þarf í tanngarð í tveimur áföngum á aldrinum 8 – 10 ára.

Til eru gómskörð sem ekki sjást við lauslega skoðun munnholsins. Slímhúðin sem klæðir góminn getur verið heil en vöðvarnir í mjúka gómnum mætast ekki í miðjunni eins og eðlilegt er. Þetta kallast dulið gómskarð. Gómurinn getur litið eðlilega út í fljótu bragði og í mörgum tilfellum virkar hann alveg eðlilega. Í öðrum tilvikum getur raufin milli vöðvanna valdið því að gómurinn starfar ekki eðlilega. Það lýsir sér með nefmæli þegar barnið byrjar að tala. Dulda gómrifu sem gefur slík einkenni verður að meðhöndla á sama hátt og opna.

Fara efst á síðu

Varar-, tanngarðs- og gómskarð

Oft fer varar-, tanngarðs- og gómskarð saman hjá sama einstaklingi. Getur verið um að ræða vararskarð með gómskarði en þá er mestur hluti gómsins milli skarðanna eðlilegur. Oftar ná þó varar-, tanngarðs- og gómskarð saman og er þá opið milli nefs og munnhols. Það kallast alskarð. Varar- og tanngarðsskarð getur þá verið öðrum eða báðum megin.

Fara efst á síðu