Um mál og tal

Ekkert er í vegi fyrir því að almennur málþroski verði jafneðlilegur hjá holgóma börnum og öðrum börnum. Hins vegar er alltaf möguleiki á að framburður einstakra málhljóða víki frá hinu eðlilega ferli. Til dæmis eru ýmis hljóð sem krefjast þrýstings í munni viðkvæm, svo sem /p, t, k, s/. Það er þó langt frá því að vera einhlítt. Hjá mörgum börnum og fullorðnum, fæddum holgóma, er ekki hægt að greina neitt óeðlilegt við tal þeirra.

Opið nefmæli

Opið nefmæli er það kallað þegar loft sleppur út um nef við hljóðmyndun. Öll hljóð nema nefhljóðin, það er /n, m, ng/, fara út um munninn þegar við tölum venjulega. Þetta getur gerst þegar mjúki gómurinn (gómfylla) er of stuttur til að loka við aftari kokvegg eða þegar skarð er í harða eða mjúka gómnum. Þegar mjúki gómurinn er of stuttur þá sleppur loft beint aftan úr koki upp og út um nefið.

Þverskurðarmynd af talfærum

Skarð í harða eða mjúka gómnum getur einnig valdið því að loft fer út um það op úr munninum upp í nef.

Það getur gengið illa að mynda þrýsting inni í munninum sem þarf til að sjúga, blása eða við framburð ákveðinna hljóða. Til þess að halda þrýstingi inni í munnholinu má ekkert loft sleppa út um nefið.

Miklu máli skiptir að barnið opni vel munninn þegar það talar því að þannig er meiri möguleiki á að loft fari út um munninn en sleppi ekki út um nefið.

Þá skiptir miklu máli að tala ekki of hratt því að þá nær mjúki gómurinn síður að loka við aftari kokvegg þegar nefhljóðum og munnhljóðum er blandað saman í framburði því að mjúki gómurinn breytir um stöðu, lyftist upp og niður eftir mismunandi framburði. Sumir einstaklingar ná því að loka þegar þeir bera fram stök hljóð en í setningum eða samfelldu tali er hraðinn of mikill til að það geti gerst.

Sumir reyna að loka fyrir loftið niðri í hálsinum áður en það kemur upp í munnholið á ákveðnum hljóðum, til dæmis /p, t, k/. Þá lokast raddglufan í barkakýlinu og erfitt er að skilja hvaða hljóð er verið að mynda.

Fara efst á síðu

Hvað geta foreldrar eða barnið gert?

Talfæraæfingar til að auka skynjun og tilfinningu fyrir stöðu talfæra.
Æfingar í að sjúga og blása.
	2.1. Blása með röri í vatnsglas – nokkrum sinnum á dag.
	2.2. Blása á kerti.
	2.3. Blása á bómullarhnoðra eða borðtenniskúlu á borði – koma þeim í mark á ákveðnum stað á borðinu.
	2.4. Blása sápukúlur.
	2.5. Blása á þunna bréfræmu og sjá hana lyftast.
	2.6. Blása út í kinnar og sleppa síðan loftinu út með sprengihljóðinu /p/.
	2.7. Sjúga drykki sem mest með röri.
	2.8. Sjúga vökva upp í rör og halda honum á fyrir fram merktum stað á rörinu.
	2.9. Sjúga þunnar bréfræmur upp með röri og setja í glas.
	2.10. Sjúga mjóa íspinna.

Þá er gott að nota flautur og vælur til að flauta í og ýmis blástursleikföng sem hægt er að finna í leikfangaverslunum, svo sem rellur.

Aðrar æfingar:

Æfa sérhljóðin stök fyrir betri opnun talfæra (a – í – ú …).

Smella í góm með tungunni fyrir þrýsting tungu inni í munni.

Skola með litlu vatni aftur í koki til að æfa lokun tungubaks við efri góm.

Fara efst á síðu